Jakie były planowane terminy wprowadzenia systemu kaucyjnego i co spowodowało ich przesunięcie?
Wprowadzenie systemu kaucyjnego w Polsce wielokrotnie przesuwano z powodu licznych trudności organizacyjnych. Pierwotnie start planowano na 1 stycznia 2025 roku, kiedy klienci mieli zacząć płacić kaucję za opakowania jednorazowe i zwracać je w wyznaczonych punktach.
Jednak sprzeciw ze strony producentów żywności i przedstawicieli sieci handlowych wynikał z:
- niewystarczającego czasu na stworzenie odpowiedniego zaplecza,
- potrzeby zorganizowania logistyki,
- konieczności dopełnienia formalności.
W odpowiedzi Ministerstwo Klimatu i Środowiska przesunęło wdrożenie systemu na 1 października 2025 roku, aby dać uczestnikom więcej czasu na przygotowania.
Mimo tego nowego terminu napotkano kolejne problemy, takie jak:
- trudności w tworzeniu punktów przyjmowania opakowań,
- skomplikowana procedura uzyskania koncesji przez operatorów,
- opóźnienia w zawieraniu umów o współpracę,
- braki w niezbędnej infrastrukturze technicznej do realizacji zwrotów.
Nawet wydłużony okres przygotowawczy nie rozwiązał wszystkich problemów, szczególnie producenci napojów i sieci detaliczne nie zdążyli dostosować swoich działań do wymogów systemu.
Aby uniknąć dezorganizacji i negatywnego odbioru społecznego, Ministerstwo musiało podjąć dodatkowe kroki. Wdrożenie niedopracowanego mechanizmu groziłoby utratą zaufania do projektu, którego celem jest zwiększenie poziomu recyklingu opakowań w kraju.
Operatorzy odpowiedzialni za wdrożenie systemu kaucyjnego napotkali na wiele przeszkód, które uniemożliwiły realizację projektu zgodnie z pierwotnym harmonogramem.
- brak zawarcia ramowej umowy o współpracy między operatorami, bez której nie było możliwe ustalenie i przekazanie stawek dla producentów,
- długotrwałe formalności związane z uzyskaniem koncesji, które znacznie opóźniły przygotowania do uruchomienia systemu,
- zbyt niskie wynagrodzenie zaproponowane sklepom za obsługę zwracanych opakowań, niepokrywające realnych kosztów prowadzenia punktów zbiórki,
- brak podpisania indywidualnych umów z placówkami handlowymi, co uniemożliwiało formalne przystąpienie sklepów do systemu,
- niedostateczne porozumienie między operatorami, producentami i handlowcami, prowadzące do trudności w wypracowaniu wspólnych zasad funkcjonowania systemu,
- trudności organizacyjne związane z budową zaplecza technicznego, wdrożeniem systemów IT oraz opracowaniem logistyki, które wydłużyły czas przygotowań.
Dlaczego brak umowy o współpracy między operatorami opóźnia start systemu kaucyjnego?
Brak ogólnej umowy o współpracy pomiędzy operatorami systemu kaucyjnego stanowi poważną barierę prawną i organizacyjną. Bez takiego dokumentu nie ma możliwości terminowego uruchomienia systemu w Polsce. Wymóg zawarcia umowy jasno wynika z ustawy dotyczącej gospodarowania opakowaniami oraz odpadami opakowaniowymi—jej podpisanie jest warunkiem koniecznym do rozpoczęcia działalności.
Umowa regulowałaby kluczowe aspekty współpracy między operatorami:
- konkretne zasady działania,
- metody rozliczeń między podmiotami,
- finansowe mechanizmy, takie jak podział kosztów czy przychodów,
- zakres odpowiedzialności każdego z operatorów.
Bez porozumienia niemożliwe jest przeprowadzenie pełnych analiz ekonomicznych, co powoduje, że producenci napojów nie mają jasno określonych danych dotyczących wysokości opłat za uczestnictwo w systemie. Ta niejasność utrudnia podjęcie decyzji, blokując jednocześnie planowanie budżetu oraz ustalanie cen.
Negocjacje między operatorami napotykają na szereg trudności:
- różnice interesów ekonomicznych,
- niejasności w zakresie odpowiedzialności za infrastrukturę,
- brak wspólnych standardów rozliczania,
- nieporozumienia dotyczące organizacji procesu zwrotu opakowań.
Dodatkowo brak oficjalnej umowy utrudnia współpracę z innymi uczestnikami systemu, takimi jak sklepy i punkty handlowe. Brak jasnych zasad powoduje, że podpisywanie niezbędnych umów na odbiór zwracanych opakowań jest problematyczne, co hamuje rozwój infrastruktury odbiorowej.
W wymiarze technologicznym brak ustaleń uniemożliwia stworzenie jednolitego systemu informatycznego do rozliczeń między operatorami, a taki system jest kluczowy, by mechanizm kaucyjny działał sprawnie.
Przedłużające się negocjacje generują prawny stan niepewności, co uniemożliwia realizację harmonogramów i prowadzi do kolejnych opóźnień we wprowadzeniu systemu kaucyjnego w Polsce.
Jakie są konsekwencje opóźnienia dla producentów i handlowców?
Opóźnienie we wdrożeniu systemu kaucyjnego w Polsce przynosi wiele negatywnych skutków zarówno dla producentów, jak i sprzedawców. Największym problemem jest niepewność finansowa. Firmy produkujące napoje nie znają dokładnych wysokości opłat za funkcjonowanie systemu, co znacząco utrudnia:
- planowanie przyszłych wydatków operacyjnych,
- dokładne kalkulowanie kosztów produkcji,
- ustalanie cen dla klientów.
Brak klarowności utrudnia również ocenę wpływu systemu na rentowność przedsiębiorstw.
Dla branży spożywczej to także problemy logistyczne i inwestycyjne. Przedsiębiorcy zmuszeni są wstrzymywać decyzje inwestycyjne, ponieważ nie są znane:
- główne zasady funkcjonowania systemu,
- wymagania formalne,
- warunki współpracy z operatorami.
Brak regulacji powstrzymuje rozwój niezbędnej infrastruktury.
Handlowcy również napotykają na trudności. Właściciele sklepów i sieci handlowych często podpisują umowy z operatorami na niekorzystnych warunkach. Proponowane opłaty nie pokrywają realnych kosztów obsługi, co skutkuje:
- nieplanowanymi wydatkami,
- problemami z organizacją przestrzeni sklepu,
- trudnościami w ustalaniu liczby pracowników obsługujących system,
- komplikacjami w ocenie nakładów na dostosowanie placówek.
Brak jasnej współpracy między operatorami, producentami i handlowcami prowadzi do niepewności inwestycyjnej. Sklepy inwestują w przystosowania bez pewności terminu uruchomienia systemu, co negatywnie odbija się na klientach. Niejasne zasady i chaotyczna komunikacja powodują irytację konsumentów, obniżają zaufanie do sklepów i producentów oraz osłabiają wizerunek firm jako odpowiedzialnych społecznie i ekologicznie.
Sytuację pogarszają niedoprecyzowane przepisy prawne. Producenci i sprzedawcy mogą zostać ukarani za nieterminowe wdrożenie, mimo licznych przeszkód w realizacji systemu.
Odwlekanie uruchomienia systemu skutkuje stratą szans na oszczędności wynikające z odzysku surowców. W efekcie rosną koszty produkcji, a polskie przedsiębiorstwa tracą konkurencyjność wobec firm z innych krajów europejskich, które korzystają z funkcjonujących rozwiązań kaucyjnych.
Kiedy realnie możemy oczekiwać działania systemu kaucyjnego w Polsce?
Wprowadzenie systemu kaucyjnego w Polsce przesunie się w czasie – najwcześniej wystartuje on późną jesienią 2025 roku. Choć pierwotnie planowano start już 1 października, w praktyce pierwsze butelki i puszki z nowymi oznaczeniami pojawią się w sklepach dopiero w listopadzie. Październikowa data będzie jedynie formalnym początkiem trzymiesięcznego okresu przejściowego.
Cały proces przebiega kilkuetapowo:
- od 1 października 2025 r. rusza okres przejściowy, ale to raczej symboliczne otwarcie,
- dopiero w listopadzie konsumenci zobaczą w sprzedaży pierwsze opakowania z kaucją,
- z początkiem 2026 roku większość producentów przystąpi do programu na pełną skalę.
Za opóźnienie odpowiada głównie ostrożność producentów napojów. Większość zdecydowała się poczekać z udziałem w systemie do momentu jasnego określenia zasad zwrotu kaucji, aby przed wprowadzeniem nowych opakowań upewnić się, że mechanizm działa bez zarzutu.
Na start systemu wpływają również trwające rozmowy pomiędzy operatorami i producentami. Bez zakończenia negocjacji i podpisania kluczowych umów nie ma możliwości określenia ostatecznych dat wdrożenia. Operatorzy muszą ustalić ze producentami szczegóły współpracy – od tych ustaleń zależy faktyczne wprowadzenie systemu w życie.
W branży data 1 października 2025 roku jest raczej postrzegana jako symbol organizacyjnych trudności niż realny termin zmian. Nawet po symbolicznym rozpoczęciu okresu przejściowego klienci niemal nie zauważą różnicy – pierwsze zwrotne opakowania pojawią się w sprzedaży dopiero kilka tygodni później, a pełne wdrożenie rozciągnie się na kilka miesięcy.
System kaucyjny będzie stawał się coraz bardziej dostępny dla konsumentów między listopadem 2025 a styczniem 2026. W tym czasie większość firm wprowadzi nowe, oznakowane opakowania do obiegu, a system zacznie funkcjonować na większą skalę.
