Kredyt konsumencki – czego nie powie Ci o nim pożyczkodawca?

Kredyt konsumencki jest, obok kredytu hipotecznego, jednym z najbardziej rozpowszechnionych zobowiązań w Polsce. O ile samo rozwiązanie jest popularne, o tyle wiedza na temat tego typu pożyczek nie jest już tak powszechna. Sprawdź, czym dokładnie jest kredyt konsumencki, ile kosztuje, kto może go zaciągnąć oraz jakie prawa daje Ci ustawa – od odstąpienia od umowy po wcześniejszą spłatę zobowiązania.

Co to jest kredyt konsumencki?

Kredyt konsumencki to jeden z rodzajów pożyczek oferowanych przez banki komercyjne oraz instytucje pożyczkowe. Na podstawie umowy kredytodawca wypłaca kredytobiorcy określoną kwotę, z zastrzeżeniem, że środki te są przeznaczane na cele prywatne, a nie na prowadzenie firmy.

Innymi słowy, jest to zobowiązanie o charakterze konsumpcyjnym, które można wykorzystać na dowolny cel – od zakupu sprzętu, przez remont mieszkania, po wydatki na bieżące potrzeby.

Definicję, zasady udzielania oraz warunki spłaty zawarto w ustawie o kredycie konsumenckim z dnia 12 maja 2011 roku. Ustawodawca określa w niej, jakiej formy wymaga umowa, co powinno się w niej znaleźć i jakie dokumenty należy do niej dołączyć.

Zgodnie z zapisami ustawy, przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się zobowiązanie udzielane konsumentowi na kwotę nie wyższą niż 255 550 zł, na cele niezwiązane z działalnością gospodarczą. Ustawa o kredycie konsumenckim określa też, jakie obowiązki spoczywają na kredytodawcy jako instytucji finansowej.

Poznaj więc bliżej różnice między produktami, które często bywają ze sobą mylone.

Czym różni się kredyt konsumencki od kredytu hipotecznego i konsumpcyjnego?

Kredyt konsumencki, kredyt konsumpcyjny i kredyt hipoteczny bywają używane zamiennie, choć nie oznaczają tego samego.

Kredyt konsumpcyjny opisuje po prostu pożyczkę zaciąganą na potrzeby konsumpcyjne, którą można przeznaczyć na dowolny cel, np. zakup samochodu, sprzętu lub wyjazd. W praktyce większość kredytów konsumpcyjnych mieści się w definicji kredytu konsumenckiego, ale to nie to samo.

Kredyt hipoteczny rządzi się osobnymi przepisami (ustawą o kredycie hipotecznym z 2017 roku) i nie jest kredytem konsumenckim. Różni go zabezpieczenie na nieruchomości, znacznie wyższa kwota kredytu oraz dłuższy okres spłaty.

Kredyt konsumencki jest natomiast konkretną kategorią prawną, chronioną zapisami ustawy z 2011 roku.

Jakie rodzaje produktów zalicza się do kredytów konsumenckich?

Kredyt konsumencki to pojęcie zbiorcze, pod którym kryje się kilka różnych produktów kredytowych.

Do najczęściej spotykanych należą:

• Kredyt gotówkowy – najpopularniejsza forma, wypłacana najczęściej na koncie osobistym.
• Kredyt samochodowy – przeznaczony na zakup pojazdu, zwykle tańszy od gotówkowego ze względu na zabezpieczenie.
• Kredyt odnawialny – limit przyznawany na czas nieokreślony, z którego można korzystać wielokrotnie w ramach ustalonego limitu.
• Debet – możliwość zejścia poniżej zera na rachunku do ustalonej kwoty.
• Zobowiązanie na karcie kredytowej – odroczona płatność w ramach limitu.

Do kategorii tej zalicza się także pożyczka pozabankowa oraz szybka pożyczka ekspresowa udzielana przez firmy pożyczkowe. Zwykle chodzi tu o niewielkie kwoty.

Jeśli potrzebujesz jedynie niewielką pożyczkę na krótki czas, produkty tego typu bywają dostępne szybciej, ale częściej wiążą się z wyższymi kosztami.

Niezależnie od tego, jakiej kwoty dotyczy zobowiązanie, jeśli mieści się ono w limicie ustawowym i służy celom prywatnym, co do zasady jest kredytem konsumenckim i podlega tej samej ochronie.

Skoro wiadomo już, co zalicza się do tej grupy, przyjrzyjmy się temu, kto może taki kredyt udzielić.

Kto może udzielić i zaciągnąć kredyt konsumencki?

Kredytu konsumenckiego mogą udzielać podmioty działające w sektorze finansowym zgodnie z obowiązującymi przepisami.

To przede wszystkim banki komercyjne oraz spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe (SKOK-i). Sporą część rynku wypełniają także firmy pożyczkowe, które mogą udzielać pożyczek pod warunkiem spełnienia wymogów stawianych przez nadzór finansowy – jednym z nich jest posiadanie odpowiedniego kapitału własnego.

Kredytobiorcą może zostać każda osoba prywatna, która ukończyła 18. rok życia, ma pełną zdolność do czynności prawnych oraz odpowiednią historię i zdolność kredytową.

Kredyt konsumencki udzielany jest wyłącznie osobom fizycznym. Dotyczy więc osób, które nie prowadzą działalności gospodarczej w zakresie danego wydatku.

Przed udzieleniem finansowania instytucja finansowa ma obowiązek ocenić zdolność kredytową klienta. Dany bank analizuje ją najczęściej na podstawie wysokości dochodów netto oraz miesięcznych kosztów utrzymania, a także sprawdza historię zobowiązań w Biurze Informacji Kredytowej.

W tym celu pobierany jest raport BIK. Do wniosku zwykle potrzebne są też podstawowe dokumenty potrzebne do potwierdzenia tożsamości i dochodu.

Jakie zalety i wady ma kredyt konsumencki?

Kredyt konsumencki jest atrakcyjnym rozwiązaniem dla wielu konsumentów, ale jak każdy produkt finansowy ma też swoje minusy.

Zalety kredytu konsumenckiego

Do najważniejszych zalet należy brak celowości w wydatkowaniu środków. O ile przy kredycie hipotecznym cel jest jasny i znany kredytodawcy, o tyle w przypadku kredytu konsumenckiego bank co do zasady nie sprawdza, na co przeznaczono pieniądze.

Uzyskanie finansowania bywa też szybsze, a samo zobowiązanie nie zawsze wymaga wykupienia ubezpieczenia. Największą wartością pozostaje jednak ochrona prawna gwarantowana przez ustawodawcę, o której piszemy w dalszej części.

Wady kredytu konsumenckiego

Główną wadą są koszty. Ze względu na prowizję, oprocentowanie oraz brak zabezpieczenia całkowity koszt zobowiązania potrafi być wysoki. Dodatkowe opłaty mogą pojawić się przy opóźnieniach w spłacie – dotyczy to zwłaszcza pożyczek zaciąganych w firmach pożyczkowych. Zaciągając kolejne zobowiązania, łatwo też wpaść w tzw. spiralę kredytową, z której trudno wyjść.

Warto więc dokładnie wiedzieć, co dana umowa powinna zawierać.

Co powinna zawierać umowa kredytu konsumenckiego?

Forma i treść umowy kredytowej muszą być zgodne z ustawą o kredycie konsumenckim. Zgodnie z przepisami umowa powinna zawierać:

• dane obu stron kredytu,
• rodzaj kredytu oraz czas obowiązywania umowy,
• termin i sposób wypłaty oraz spłaty kredytu,
• całkowitą kwotę kredytu,
• RRSO oraz całkowitą kwotę do zapłaty na dzień zawarcia umowy, wraz ze sposobem obliczenia tego wskaźnika,
• zasady i terminy spłaty, z wyszczególnieniem wysokości rat,
• harmonogram i szczegółowy plan spłaty,
• informację o oprocentowaniu i pozaodsetkowych kosztach kredytu,
• warunki, termin i konsekwencje odstąpienia od umowy,
• informacje o ewentualnym zabezpieczeniu oraz o skutkach braku spłaty w terminie,
• warunki wypowiedzenia umowy przez każdą ze stron oraz zasady wcześniejszej spłaty.

Umowę zawsze przygotowuje bank lub instytucja pożyczkowa i musi to zrobić zgodnie z obowiązkami informacyjnymi wynikającymi z ustawy.

Obowiązki informacyjne obejmują m.in. podanie RRSO oraz informacji o całkowitej kwocie kredytu, tak aby całkowita kwota do zapłaty była znana konsumentowi jeszcze przed podpisaniem umowy. Kredytodawca ma również obowiązek bezpłatnie dostarczyć harmonogram spłat oraz określić czas spłaty i maksymalny okres, na jaki zawierana jest umowa.

Jeśli kredytodawca nie dopełni obowiązków informacyjnych, a w umowie znajdą się błędy, konsument może skorzystać z sankcji kredytu darmowego (SKD) – zwrotu kosztów kredytu przy obowiązku spłaty samego kapitału.

Skoro w umowie pojawia się tyle danych o kosztach, sprawdźmy, jak je czytać.

Kiedy kredyt konsumencki jest objęty ochroną prawną?

Ustawodawca zapewnia kredytobiorcom ochronę z urzędu, jednak aby z niej skorzystać, zobowiązanie musi spełnić określone warunki:

• maksymalna kwota kredytu objęta ochroną wynosi 255 550 zł – kwota kredytu nie może przekroczyć tej granicy, także wtedy, gdy zobowiązanie zaciągnięto w walucie obcej (chodzi o równowartość tej kwoty w innej walucie niż waluta polska),
• umowa została zawarta po wejściu ustawy w życie, czyli od 18 grudnia 2011 roku,
• kredytobiorcą jest osoba prywatna.

Zobowiązania powyżej tej granicy nie są kredytami konsumenckimi i nie korzystają z tej samej ochrony. Ochrona w limicie kwotowym obejmuje również koszty – maksymalna wysokość oprocentowania nie może przekraczać poziomu odsetek określonych w przepisach. Umowa nie może też narzucać konsumentowi kwoty wyższej niż wynikająca z ustawy.

Ochrona z ustawy działa niezależnie od tego, czy kredyt zaciągnięto w banku, SKOK-u czy firmie pożyczkowej. Liczy się charakter zobowiązania, a nie to, w jakiej instytucji je podpisano.

Jednym z najważniejszych uprawnień w ramach tej ochrony jest prawo do odstąpienia od umowy.

a) maksymalna kwota kredytu, do której kredytobiorca jest chroniony ustawowo, wynosi 255 550 zł. Oznacza to, że kwota pożyczki konsumenckiej nie może przekroczyć tej granicy (nawet jeśli została zaciągnięta w obcej walucie,
b) umowa kredytu została podpisana po 17 grudnia 2011 roku,
c) kredytobiorcą jest osoba prywatna.

Jak odstąpić od umowy kredytu konsumenckiego?

Zgodnie z art. 53 ustawy o kredycie konsumenckim osoba, która podpisała umowę, ma prawo odstąpić od niej w ciągu 14 dni od dnia jej zawarcia, bez podawania przyczyny. Aby skorzystać z tego prawa, wystarczy złożyć oświadczenie o odstąpieniu – osobiście w oddziale banku lub listownie na wskazany adres. Dla zachowania terminu liczy się data nadania oświadczenia.

Jeżeli umowa nie zawierała wszystkich wymaganych informacji, 14-dniowy termin liczy się dopiero od dnia dostarczenia brakujących elementów.

W przypadku odstąpienia kredytobiorca ma obowiązek zwrócić wypłacony kapitał wraz z odsetkami należnymi za okres korzystania ze środków (co do zasady w terminie 30 dni od złożenia oświadczenia). Konsument nie ponosi natomiast innych opłat, poza bezzwrotnymi kosztami poniesionymi na rzecz organów administracji publicznej.

Podstawą prawa do odstąpienia jest art. 53 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim.

Na czym polega wcześniejsza spłata kredytu konsumenckiego?

Każdy kredyt konsumencki może zostać spłacony przed terminem określonym w umowie. Prawo do wcześniejszej spłaty przysługuje kredytobiorcom na mocy art. 48 ustawy o kredycie konsumenckim.

Konsument ma prawo w każdym czasie spłacić całość lub część zobowiązania. Wcześniejszą spłatę można więc zrealizować w dowolnym momencie.

Kredytodawca może w określonych sytuacjach naliczyć prowizję za wcześniejszą spłatę, jednak możliwość ta jest ograniczona ustawą i dotyczy tylko niektórych przypadków (m.in. kredytów o stałej stopie oprocentowania). Nie jest więc regułą, że przedterminowa spłata zawsze wiąże się z dodatkową opłatą.

Weryfikacja umowy pod kątem sankcji kredytu darmowego

Jeśli masz wątpliwości, czy Twoja umowa kredytu konsumenckiego została sporządzona prawidłowo, możesz przesłać ją do bezpłatnej analizy do Helpfind. Specjaliści sprawdzą, czy kredytodawca dopełnił wszystkich obowiązków informacyjnych wymaganych ustawą – błędy w umowie mogą bowiem otwierać drogę do sankcji kredytu darmowego.

Po analizie umowy otrzymasz informację od ekspertów oraz propozycję dalszego działania. Dobór odpowiedniej ścieżki postępowania należy do specjalisty, który oceni sytuację na podstawie treści Twojej umowy.

Jak wygląda proces współpracy z Helpfind?

1. Przesyłasz umowę kredytu konsumenckiego do bezpłatnej analizy.
2. Specjaliści weryfikują ją pod kątem błędów i obowiązków informacyjnych.
3. Otrzymujesz informację o wynikach analizy i możliwościach działania.
4. Jeśli sprawa się kwalifikuje, ekspert proponuje odpowiednią ścieżkę postępowania.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)